Nieuwe abstracte kunst van vilt

‘Ik wil nu met mijn lichtpanelen een kleurencirkel maken, een soort modern Stonehenge.’

 

‘Innoverend, strakke lijnen, modernisme en opeenvolging van kleur. Dat is de nieuwe look die ik voor vilt onder de naam Feltgood by Ellen van der Wiel heb gelanceerd. Ik maak het materiaal zelf, op een viltmachine voor het verviltingproces, en het resultaat is zo mooi glad en strak dat mensen soms denken dat het in de fabriek geproduceerd is. Dat vind ik een compliment’.

 Met dit materiaal als basis maakt kunstenares en vormgeefster Ellen van der Wiel, oorspronkelijk uit Den Haag, schilderijen van vilt die zijn opgenomen in de websitecollectie van de vooraanstaande galerie Saatchi in Londen. Haar 'Feltgood' design was ook geselecteerd voor de speciale tentoonstelling ‘Mondriaan to Dutch Design’, tijdens Masterly in Milaan in april 2017. De keus van de gerenommeerde conservator Nicole Uniquole voor Milaan viel op Ellens kunstwerk ‘Shades of blue’. Het drieluik hing in de Palazzo Francesco Turati, een voormalig paleis en tijdens de Salone del Mobile hèt exclusieve domein voor Nederlands ontwerp. ‘Ik kende Nicole Uniquole al door de beurs voor design en ambacht die zij jaarlijks onder de naam Meesterlijk organiseert in Amsterdam, in de Westergasfabriek. Dat doet ze sinds vorig jaar nu ook in Milaan in een iets andere vorm, een grote uitdaging. In 2017 was het allemaal nog grootser aangepakt en het was voor mij echt een geweldige kans op Masterly mijn werk internationaal te tonen. Je wordt niet zomaar geselecteerd door Nicole. Ik voelde me dus erg vereerd en erkend dat mijn kunst in het paleis hing, midden tussen de grote namen.”

Signatuur

 Ellen van der Wiel zegt dat het voor Milaan geselecteerde drieluik een duidelijk voorbeeld is van wat ze met haar kunst beoogt. ‘Met De Stijl, Nederlands modernisme en Japans design als inspiratie speel ik met lijnen, vlakken, ritmes, kleurcontrasten en kleurovergangen. Deze elementen geven een spectaculair resultaat en hebben mede de signatuur bepaald van mijn kunst. De tegenstelling tussen het zachte, ambachtelijk vervaardigde materiaal en de heldere lijnen en kleurgebruik zijn een intrigerend deel van mijn werk.'

 De kunstenares vervilt merinowol -soms gemixed met tussah zijde, vlas en bamboe- op een XL viltmachine in haar grote atelier in Zutphen. Het verviltingsproces levert glad materiaal op dat Ellen tot stroken snijdt en daarna in een nieuw patroon legt. Het uiteindelijke ontwerp wordt aan elkaar genaaid en om een raamwerk gespannen. Soms worden de naden naar de buitenzijde gekeerd. Zo ontstaat structuur en spelen de kleurnuances en patronen van beide zijden een opvallende rol in het dessin. Over haar werkwijze: ‘Het uiteindelijke kleurontwerp en de grafische vormen kunnen druk zijn, ik orden het in mijn hoofd en door het snijden en herhalen van patronen schep ik rust.’ 

Lichtpanelen

 Toen Ellen de viltschilderijen, die ze op deze manier had gecreëerd, tegen de grote ramen van haar atelier zette, zag ze hoe mooi de lichtval door het vilt was. ‘Er ontstond een prachtig glas in lood effect. Vooral blauwtinten lichtten op een bijzondere manier op. Ik heb toen LED-strips achter een bestaand viltschilderij geplaatst met een opzienbarend resultaat. Het kunstwerk heet nu ‘Rhapsody in blue light’. Met dit concept wil ik een kunstinstallatie ontwerpen, door met lichtpanelen een cirkel van kleur maken, een soort modern Stonehenge.’

 Iets heel anders dus dan het gebruik van wolvachten die je ook ziet bij viltkunst. ‘Werken met de natuurlijke structuur van wolvachten, zoals Claudy Jongstra dat doet, is ook prachtig. Daarmee heeft Claudy vilt naar een designniveau getild.’ Ellen van der Wiel koos zelf bewust voor de andere kant van het spectrum: voor abstractie. ‘Ik was mijn tijd twee of drie jaar vooruit. Voor abstract werk komt nu ook meer ruimte onder het publiek. Dat zie je vaak in economisch betere tijden.’

Rietveld

 Ellen van der Wiel (1960) studeerde theatervormgeving aan de Rietveld Academie en interieurstyling aan de academie Artemis. Ze was kostuumontwerpster voor film en tv en werkte ook als interieurstyliste voor VT wonen en de Hema. Ellen doceerde jaren op de styling academie Artemis. Als hoofddocent zette zij mede de opleiding Mediastyling op. Daarna werkte ze kort als first interior designer bij Ikea in Amsterdam. 

 Maar in bedrijfsleven en organisatiestructuren lag haar hart niet. In 2008 keerde zij daarom terug naar haar roots, om zelf weer producten te ontwerpen en produceren. Eerst richtte Ellen zich op toegepaste kunst met vilt, met als drijfveer het gebruik van vilt te innoveren en een nieuwe ‘look’ te presenteren. Haar kussens werden al snel opgenomen in het assortiment van designwinkels, galeries en een museumwinkel. De kunstenares noemt de kussens nu haar ‘proeftuinen’. Sinds vier jaar werkt ze ook op het autonome kunstvlak, met grotere stukken, ze noemt ze viltschilderijen. De panelen kunnen ook worden opgehangen als kunst die de akoestiek verbetert in grote ruimtes. ‘Vilt geeft van nature een aangename akoestiek, maar door toevoeging van geluiddempend materiaal aan de achterzijde van een viltschilderij, kan zelfs nog beter resultaat verkregen worden. Een binnenhuisarchitect kan dit heel goed tot zijn recht laten komen, zeker binnen de hedendaagse trend met gebruik van harde materialen voor vloeren en wanden in woningen, kantoren en openbare ruimtes. Wat afmeting, kleur en akoestisch effect betreft kan ik mijn kunst helemaal op maat maken.’

Trends

 Naast haar vrije werk doceert Ellen van der Wiel sinds 2015 ook Trends & Styling aan de Jan des Bouvrie Academie in Deventer. Al in haar Hema-tijd ging ze geregeld naar Londen om daar diverse routes te lopen door designwijken, om te kijken wat er de trend was van dat moment. ‘Daar pluk ik nog de vruchten van,’ zegt ze nu. ‘Mijn antennes pikken op wat er gaat gebeuren. Ik geef daar dus ook les in. Mijn eigen manier is om goed te kijken naar wat er gebeurt in de maatschappij.’

 Op een lezing vorig jaar van Lidewij Edelkoort (een van werelds meest bekende trendforecasters) hoorde ze dat materialen een steeds belangrijker rol gaan spelen binnen design, dat objecten meer een “ziel” gaan krijgen en dat naast het ambachtelijk proces ook weer machines een rol mogen spelen. ‘Alsof ze het over mijn kunst en werkproces had. Ik wil méér dan alleen maar een mooi dessin van vilt maken, noem het bezieling, en ik zag kans mijn eigen signatuur te ontwikkelen. Hierin spelen mijn vilt – en naaimachine ook zeker een grote rol. Ik uit me door te abstraheren en kleur en ritmes in te zetten, hoe organisch het basismateriaal ook is. Men vraagt vaak bij het zien van mijn werk of ik mijn vilt beschilder met verf, maar eigenlijk ‘schilder’ ik met wol. Ik vind het zó spannend kleuren in elkaar over te laten gaan. Dat een kleur een andere kleur kan worden.’

 

Tekst: Alice Broeksma, Nederlands schrijfster en journaliste.